Een educatieve aanpak voor jonge weggebruikers
Twee jaar geleden startte politiezone Hekla samen met het Parket Antwerpen en Vias institute een project met verkeersklassen voor jongeren tussen 12 en 15 jaar. Jongeren die binnen een jaar twee keer betrapt worden op een verkeersovertreding, moeten verplicht een verkeersklas volgen. Wat begon als een lokaal initiatief om risicovol verkeersgedrag bij jonge weggebruikers aan te pakken, groeit vandaag uit tot een praktijkvoorbeeld van hoe sensibilisering en responsabilisering hand in hand kunnen gaan. Een eerste evaluatie toont bovendien aan dat zowel jongeren als ouders de aanpak positief ervaren.
Meer dan verkeersregels leren
Volgens het verkeersreglement kunnen jongeren onder de 16 jaar niet op dezelfde manier worden beboet als volwassen weggebruikers. Daarom werd gekozen voor een educatieve aanpak die jongeren confronteert met de risico’s van hun gedrag en hen helpt om veiligere keuzes te maken.
Bij een eerste overtreding wordt een verslag opgesteld en ontvangen de ouders een waarschuwingsbrief. Wanneer een jongere binnen het jaar opnieuw een verkeersovertreding begaat, volgt een verplichte verkeersklas van vier uur. Overtredingen zoals fietsen zonder verlichting, het gebruik van een smartphone op de fiets of het negeren van een rood licht vormen vaak de aanleiding voor een doorverwijzing. Bij verdere overtredingen of wanneer een jongere weigert deel te nemen aan een verkeersklas, kan het parket bijkomende maatregelen opleggen.
Eerste resultaten zijn veelbelovend
De eerste resultaten wijzen erop dat deze aanpak effect heeft. Sinds de start van het project op 1 maart 2024 werden in politiezone Hekla 563 verkeersovertredingen vastgesteld bij jongeren tussen 12 en 15 jaar. Ongeveer veertig jongeren gingen binnen het jaar opnieuw in de fout en werden doorverwezen naar een verkeersklas. Slechts twee jongeren begingen meer dan twee overtredingen. In twee dossiers werd bovendien een verkeersklas opgelegd na tussenkomst van het Parket Antwerpen.
Volgens de betrokken partners ligt de kracht van het project vooral in de trapsgewijze aanpak. Jongeren worden al bij een eerste overtreding aangesproken op hun gedrag en ouders worden meteen betrokken. Daardoor passen veel jongeren hun gedrag aan nog vóór een tweede overtreding plaatsvindt.
Het systeem krijgt bovendien navolging. Na politiezone Hekla ging ook politiezone Rupel met hetzelfde systeem aan de slag. Sinds de invoering daar werden al 123 verkeersovertredingen vastgesteld en werden drie jongeren doorverwezen naar een verkeersklas.
Waarom verkeersklassen werken
De meerwaarde van verkeersklassen ligt niet alleen in het aanleren van verkeersregels. Jongeren worden er uitgedaagd om kritisch na te denken over hun eigen gedrag en de mogelijke gevolgen ervan voor zichzelf en andere weggebruikers. Tegelijk creëert het systeem kansen om risicogedrag vroegtijdig op te merken en waar nodig verder op te volgen.
Ook ouders worden actief betrokken in het traject. Daardoor ontstaat meer ruimte om thuis in gesprek te gaan over verkeersveiligheid en verantwoordelijkheid in het verkeer. De combinatie van een eerste waarschuwing, ouderbetrokkenheid en duidelijke opvolging blijkt voor veel jongeren voldoende om hun gedrag bij te sturen.
Ouders en jongeren ervaren de verkeersklassen positief
Dat de aanpak meer is dan een loutere sanctie, blijkt uit de ervaringen van deelnemers en hun ouders. Een moeder van een jongere die een verkeersklas volgde nadat hij twee keer voor een verkeersovertreding werd betrapt, vertelt:
“Ik was heel blij dat mijn zoon een verkeersklas moest volgen. Zo weet hij dat er gevolgen zijn aan zijn gedrag. Hij was ook onder de indruk dat het parket betrokken was. De huidige aanpak zorgt ervoor dat we als ouder ook makkelijker het gesprek kunnen aangaan met ons kind.”
Ook de jongere zelf kijkt positief terug op de ervaring:
“Ik wist wel dat wat ik deed gevaarlijk was, maar let er nu veel beter op. Ik snap perfect waarom de politie en het parket zo’n actie ondernemen. Ik kan niet zeggen dat het nooit meer zal gebeuren, maar ik doe echt mijn best om gevaarlijke situaties te vermijden.”
Hun ervaringen illustreren waar verkeersklassen uiteindelijk op inzetten: jongeren niet straffen om het straffen, maar hen bewust maken van de impact van hun keuzes zodat veiliger gedrag een blijvende reflex wordt.
Investeren in een veiligere verkeerscultuur
De ervaringen in Hekla tonen aan dat verkeersveiligheid niet uitsluitend een kwestie is van handhaving. Door jongeren op jonge leeftijd te confronteren met de gevolgen van risicovol gedrag en hen verantwoordelijkheid te laten opnemen, ontstaat ruimte voor duurzame gedragsverandering.
De verkeersklassen maken bovendien deel uit van een ruimer traject van verkeerseducatie waarbij jongeren al vanaf de basisschool worden gesensibiliseerd rond verkeersveilig gedrag. Door jongeren vroeg te sensibiliseren en vervolgens stap voor stap op te volgen, willen politie, parket en Vias institute voorkomen dat onveilig verkeersgedrag uitgroeit tot een vaste gewoonte.
Verkeersklassen vormen daarmee een waardevolle aanvulling op het bestaande verkeersveiligheidsbeleid en dragen bij aan een veiligere verkeerscultuur voor iedereen.
