Meer risico bij stijgende leeftijd
Wat leert één schooljaar Ben ik Zo? ons over jongeren in het verkeer?
Vooraf: verkeersveiligheid wordt bepaald door verschillende factoren die elkaar beïnvloeden: het gedrag van weggebruikers, de manier waarop we ons verplaatsen, de inrichting van de omgeving en infrastructuur, snelheidsregimes, verkeersregels, voertuigtechnologie. Het gedrag van jongeren is dus één aspect binnen een ruimer geheel.
Om jongeren te sensibiliseren over mogelijke risico’s in hun gedrag in het verkeer werd de online zelftest Ben ik Zo? ontwikkeld. Meer dan 3.300 jongeren tussen 11 en 18 jaar vulden de test in tijdens het schooljaar 2025-2026. Deze test van XIU en Vias institute brengt persoonlijkheidskenmerken, risico-inschatting en verkeersgedrag van jongeren in kaart. De resultaten tonen aan dat verkeersveilig gedrag meer inhoudt dan de verkeersregels kennen. Naast infrastructuur, snelheidsregimes, de manier waarop we ons verplaatsen en het gedrag van andere weggebruikers spelen ook leeftijd, groepsdruk en attitude een rol in de keuzes die jongeren onderweg maken. Net daarom blijkt de test ook een waardevolle tool voor scholen om het gesprek over verkeersveiligheid op gang te brengen.
Steeds meer scholen gebruiken de test
Tijdens het schooljaar 2025-2026 vulden 3.375 jongeren de test in. Meer dan 30 scholen gingen ermee aan de slag en 78 leerkrachten maakten een klascode aan om de resultaten in de klas te bespreken.
Ben ik Zo? geeft leerlingen niet alleen persoonlijke feedback, maar biedt ook een concreet vertrekpunt voor gesprekken over verkeersveiligheid, verantwoordelijkheid en groepsdruk.
Risicobereidheid stijgt met de leeftijd, jongens scoren hoger
Een van de opvallendste conclusies is dat de risicobereidheid gemiddeld toeneemt naarmate jongeren ouder worden. Bij 11- en 12-jarigen komt voorzichtig gedrag het vaakst voor. In de daaropvolgende leeftijdsgroepen zien we vaker hogere risicoscores, met een duidelijke piek tussen 14 en 17 jaar. Dat is niet verrassend. Jongeren krijgen meer vrijheid, leggen grotere afstanden zelfstandig af en worden gevoeliger voor de invloed van leeftijdsgenoten.
Welke gedragingen zien we in de praktijk?
Naast persoonlijkheidskenmerken bevraagt Ben ik Zo? ook concreet gedrag en gewoontes in het verkeer. Sommige antwoorden springen daarbij in het oog:
- 16% luistert altijd naar muziek via een hoofdtelefoon of oortjes tijdens het fietsen.
- 4 op de 10 gebruikt niet altijd fietsverlichting in het donker.
- 4 op de 10 gebruikt de telefoon tijdens het fietsen.
- 27% draagt altijd een fietshelm.
Daarnaast blijkt dat ongeveer de helft van de jongeren die de zelftest invulden, nooit een fluohesje draagt tijdens het fietsen. Ongeveer 1 op 4 gaf ook aan niet altijd de gordel te dragen als passagier in een wagen. Niet al deze gedragingen zijn verboden bij wet, maar ze kunnen wel een impact hebben op zichtbaarheid, bescherming of algemene verkeersveiligheid. Het zijn herkenbare situaties die dagelijks voorkomen op weg naar school, de sportclub of vrienden. Juist daarom zorgen ze voor interessante discussies in de klas.
Van verkeersregels naar verkeersattitude
De test maakt duidelijk dat veilig gedrag niet uitsluitend afhangt van kennis van de verkeersregels. Ook impulsiviteit, groepsdruk, gewoontegedrag en de ruimere verkeerscontext beïnvloeden de keuzes die jongeren maken.
Ben ik Zo? helpt leerlingen om stil te staan bij hun eigen gedrag. Door nadien de geanonimiseerde klasresultaten te bespreken, ontstaat vaak een open gesprek over risico's, verantwoordelijkheden en sociale invloed.
Waarom draag je een helm? Waarom gebruik je een smartphone onderweg? Wanneer laat je je beïnvloeden door vrienden? Hoe schat je risico's in? In het verlengde daarvan kunnen ook andere vragen aan bod komen zoals “welke rol spelen je ouders?”. Dat soort vragen brengt verkeersveiligheid dichter bij de leefwereld van jongeren dan een klassieke les over verkeersregels.
Het belang van het goede voorbeeld
Verkeerseducatie stopt niet aan de schoolpoort. Jongeren nemen veel gedrag over van ouders, leerkrachten en andere volwassenen.
Wie zelf verkeersregels negeert of afgeleid deelneemt aan het verkeer, geeft onbewust een verkeerde boodschap. Daarom blijft goed voorbeeldgedrag een van de krachtigste vormen van verkeerseducatie.
Gebruik Ben ik Zo? ook in jouw klas
Ben ik Zo? is gratis beschikbaar voor jongeren tussen 11 en 18 jaar. De test kan individueel worden ingevuld, maar is ook perfect inzetbaar in klasverband.
Wil je met je leerlingen in gesprek gaan over verkeersveiligheid, groepsdruk en risicogedrag? Dan biedt Ben ik Zo? een laagdrempelige en praktijkgerichte start.